น้ำขึ้นให้รีบตัก

          น้ำขึ้น หมายถึงเวลาที่น้ำในแม่น้ำลำคลองมีระดับสูงขึ้น. สมัยก่อนเราใช้น้ำในแม่น้ำลำคลองเพื่ออุปโภคบริโภค เมื่อถึงเวลาน้ำขึ้น น้ำจะเต็มฝั่งใสสะอาดและตักได้ง่าย แต่เวลาน้ำลง น้ำจะแห้งขอดและขุ่นเพราะโคลนตมที่ก้นท้องน้ำ เราจึงมักรีบตักน้ำไว้ใช้เมื่อน้ำกำลังขึ้น. ทำให้เกิดสำนวนว่า น้ำขึ้นให้รีบตัก. น้ำขึ้นในที่นี้หมายถึงโอกาสที่มาถึง. คำว่า ให้ บอกความบังคับหรือแนะนำแกมบังคับ. สำนวนนี้จึงมีความหมายว่า เมื่อมีโอกาสหรือเมื่อโอกาสมาถึงก็จงรีบทำ เช่น ตอนนี้ข้าวกำลังราคาดี รีบขายเสียให้หมดยุ้งเถอะ อย่ามัวกักตุนไว้เลย น้ำขึ้นให้รีบตัก ถ้าน้ำลงแล้วจะพลาดโอกาส. นอกจากนั้นยังมีความหมายว่า ใช้ประโยชน์จากโอกาสที่มีมาให้ได้มากที่สุด เช่น ดาราคนนี้ถือคติน้ำขึ้นให้รีบตัก เห็นว่าตนเองกำลังเป็นที่นิยมก็ต้องรีบรับงานแสดงมาก ๆ.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.