บูรพ-บูรพา

          บูรพ (อ่านว่า บู-ระ -พะ ) และ บูรพา (อ่านว่า บู-ระ-พา)  มาจากคำภาษาสันสกฤตว่า ปูรฺว (อ่านว่า ปูร-วะ) แปลว่า ซึ่งอยู่ข้างหน้า ซึ่งมาก่อน ทิศที่อยู่ข้างหน้า ทิศตะวันออก

          คำทั้ง ๒ นี้มี ๒ ความหมาย ความหมายแรกหมายถึง มาก่อน อยู่ข้างหน้า เช่น บูรพกษัตริย์ (อ่านว่า บู-ระ -พะ-กะ -สัด) หมายถึง พระเจ้าแผ่นดินพระองค์ก่อน ๆ บูรพคณาจารย์ (อ่านว่า บู-ระ -พะ-คะ -นา-จาน) หรือ บูรพาจารย์ (อ่านว่า บู-ระ -พา-จาน)  หมายถึง อาจารย์คนก่อน ๆ .  บูรพ และ บูรพา  ความหมายที่ ๒ หมายถึง ทิศตะวันออก ปรากฏในคำว่า บูรพคดีศึกษา (อ่านว่า บู-ระ -พะ-คะ -ดี-สึก-สา) หมายถึง การศึกษาเกี่ยวกับโลกตะวันออก. มณฑลบูรพา หมายถึง เขตการปกครองในสมัยรัชกาลที่ ๕ ประกอบด้วยหัวเมืองชายทะเลต่าง ๆ ที่อยู่ทางทิศตะวันออกของกรุงเทพฯ. นอกจากนี้ ยังปรากฏในชื่อเฉพาะ เช่น ทางด่วนบูรพาวิถี และมหาวิทยาลัยบูรพา.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.