พระผู้มีพระภาคเจ้า

          คำว่า พระผู้มีพระภาคเจ้า แปลว่า พระผู้มีโชค พระผู้มีความสุข. เป็นคำที่มาจากภาษาบาลีว่า ภควนฺตุ (อ่านว่า พะ-คะ -วัน-ตุ). ภค แปลว่า โชค ความเจริญ เกียรติ ความงาม. ภควนฺตุ (อ่านว่า พะ-คะ -วัน-ตุ) จึงแปลว่า ผู้มีโชค ผู้มีความเจริญ ผู้มีเกียรติ ผู้มีความงาม.  คำนี้ถ้าปรากฏเป็นประธานในประโยคก็จะเปลี่ยนรูปเป็น ภควา (อ่านว่า พะ-คะ -วา). ในภาษาไทยนิยมใช้คำว่า ภควันต์ (อ่านว่า พะ-คะ -วัน)  ภควา หรือ ภควโต  

          คำว่า ภควนฺตุ ภควันต์ หรือ ภควา เป็นคำที่ใช้กันอย่างกว้างขวางในสังคมอินเดียโบราณ เป็นคำที่ใช้เรียกผู้มีอาวุโส ผู้มีสติปัญญาเป็นเลิศ หรือผู้ที่อยู่ในสภาพสูงสุดของสังคม. นอกจากนี้ยังใช้เป็นคำเรียกเทพเจ้าด้วย. การที่พุทธศาสนิกชนออกพระนามพระพุทธเจ้าว่า พระผู้มีพระภาคเจ้า เพราะต้องการยกย่องพระพุทธเจ้าว่าเป็นผู้ประเสริฐ และมีสติปัญญาเหนือผู้อื่น จึงสามารถตรัสรู้ธรรมะอันลึกซึ้งได้. นอกจากนี้ ยังใช้เพื่อยกย่องพระพุทธเจ้าว่า ทรงมีสถานภาพสูงสุด อยู่เหนือพุทธบริษัททั้ง ๔ อันเนื่องมาจากการดับกิเลสและอาสวะได้จนหมดสิ้นแล้ว

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๘ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.