ยศช้างขุนนางพระ

          ยศ หมายถึง ฐานันดรศักดิ์ที่พระมหากษัตริย์โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานแก่บุคคลใดบุคคลหนึ่ง มีสูงต่ำเป็นลำดับกันไป นอกจากจะพระราชทานแก่บุคคลแล้วยังพระราชทานยศแก่ช้างสำคัญของบ้านเมืองด้วย มียศเป็นพระ เป็นพระยา เป็นเจ้าพระยา. เช่น ช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เดิมชื่อพลายภูเขาทอง เมื่อขึ้นระวางได้ชื่อว่า เจ้าพระยาไชยานุภาพ และหลังจากชนะสงครามยุทธหัตถีแล้วก็ได้รับพระราชทานนามใหม่ว่า เจ้าพระยาปราบหงสาวดี. ช้างไม่ว่าจะมียศเป็นพระหรือพระยาก็ยังเป็นช้างอยู่เช่นเดิม ไม่มีอำนาจใด ๆ

          ขุนนางพระ หมายถึง ภิกษุที่ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ สมณศักดิ์ของพระมีหลายชั้น ชั้นสูงสุดคือ สมเด็จพระสังฆราช รองลงไปก็มี สมเด็จพระราชาคณะ พระราชาคณะ พระครู เป็นต้น

          สำนวน ยศช้างขุนนางพระ จึงมักจะนำมาใช้ในกรณีที่จะกล่าวถึง ผู้มียศแต่ไม่มีอำนาจ ไม่อาจให้คุณหรือโทษแก่ผู้ใดได้

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.