ล่มหัวจมท้าย

          ล่มหัวจมท้าย

เป็นสำนวนที่มักมีผู้ใช้ว่า ร่วมหัวจมท้าย ซึ่งไม่ถูกต้อง พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ นิยามสำนวน ล่มหัวจมท้าย ว่า ร่วมโชคชะตาเดียวกัน เช่น สามีภรรยาต้องล่มหัวจมท้ายด้วยกัน ในหนังสือ สำนวนไทย ของขุนวิจิตรมาตรา (สง่า กาญจนาคพันธุ์) อดีตกรรมการชำระปทานุกรมของราชบัณฑิตยสถาน อธิบายว่า สำนวนนี้ใช้กับสามีภรรยา มูลของสำนวนมาจากเรือ ผัวเมียลงเรือไปค้าขาย ช่วยกันทำมาหากิน การไปเรือมักจะมีคำพูดกันว่า “ผัวถือท้ายเมียพายหัว” หรือ “ผัวแจวท้ายเมียพายหัว” เป็นการช่วยกัน เมื่อเรือล่มก็จมไปด้วยกัน จึงพูดกันเป็นสำนวนว่า “ล่มหัวจมท้าย”

          ล่ม

กับ จม มีความหมายเกี่ยวข้องกัน ล่ม มีความหมายอย่างหนึ่งว่า ทรงตัวไม่อยู่ เอียงจนตะแคงคว่ำ หรือ จม เช่น เรือล่มเมื่อเรือล่มแล้ว ถ้ากู้ไม่สำเร็จ เรือก็อาจจะจมลง คือ อยู่ใต้น้ำ ทั้ง ล่ม และ จม มีความหมายโดยอ้อมหรือความหมายเชิงเปรียบเทียบด้วย ล่ม หมายถึง ไม่สำเร็จ ไม่รอดฝั่ง เช่น โครงการล่ม จม มีหลายความหมายคือ เข้าลึก เช่น จมมีด จมเขี้ยว หมกตัวหรือฝังตัวอยู่ เช่น จมอยู่ในห้องหนังสือ จมเลือด ถอนทุนไม่ขึ้น เช่น ทุนจม ยุบตัวลง เช่น สะบักจม เมื่อ ล่ม กับ จม เป็นคำเดียวกันได้คำใหม่ ล่มจม มีความหมายว่า สิ้นเนื้อประดาตัว เช่น ค้าขายขาดทุนล่มจม หรือหมายความว่า ย่อยยับ ฉิบหาย ก็ได้ เช่น บ้านเมืองล่มจม

          นอกจาก ล่มหัวจมท้าย จะเป็นสำนวนซึ่งมีที่มาจากเรือแล้ว ยังมีตัวอย่างสำนวนที่เกี่ยวกับเรือซึ่งคุ้นหูกันดังนี้ เรือล่มในหนอง ทองจะไปไหน มีความหมายว่า คนในเครือญาติแต่งงานกัน ทำให้ทรัพย์มรดกไม่ตกไปอยู่กับผู้อื่น เรือล่มเมื่อจอด ตาบอดเมื่อแก่ หมายความว่า คนที่ทำดีมาตลอด แต่มาเสียคนเมื่อแก่ หรือถ้าเป็นคำกริยา จะหมายถึง มีอุปสรรคเมื่อใกล้จะสำเร็จ พายเรือคนละที หมายถึง ทำงานไม่ประสานกัน พายเรือทวนน้ำ หมายความว่า ทำด้วยความยากลำบาก พายเรือในหนอง พายเรือในอ่าง แปลว่า คิด ทำ หรือพูดวกวนกับไปกลับมา

แสงจันทร์ แสนสุภา