ล้มขร

          ล้มขร คำว่า ขร เป็นชื่อพญายักษ์ซึ่งเป็นน้องรองจากทศกัณฐ์ และมีน้องชายรองมาตามลำดับอีก ๒ ตน คือ ทูษณ์ และ ตรีเศียร. พญายักษ์ทั้ง ๓ ตน พากันไปรบกับพระราม เพราะหลงเชื่อนางสำมนักขาน้องสาว ที่ใส่ความว่าถูกพระรามปลุกปล้ำ  ในที่สุดพญายักษ์ทั้งสามก็ถูกพระรามสังหารหมด

          การเล่นหนังใหญ่แต่โบราณ มักจับตอน ทูษณ์ขรตรีเศียร มาเล่น เพราะคนดูจะได้ดูลักษณะท่าทางของผู้เชิดหลายอย่าง เช่น ท่ายักษ์ ท่ามนุษย์   เมื่อพญาขรถูกสังหารแล้ว คนดูก็พูดว่า “ล้มขรแล้ว” หมายความว่า พญาขรสิ้นชีวิตแล้ว และหนังก็เลิก ซึ่งเป็นเวลาดึกแล้ว. พวกเชิดหนังก็มักจะลงนอนที่หน้าจอด้วยความเหน็ดเหนื่อย.  ล้มขร ในสำนวนไทย จึงมีความหมายว่า นอนอย่างอ่อนระโหย. สำนวนนี้มีปรากฏในเรื่องประพาสต้น พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ ๕ ว่า “…คลื่นเจ้ากรรมก็หนักขึ้น ลงปลายฉันเองก็ลงล้มขรกับเขาอีกคนหนึ่ง”

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย”  ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๓ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๓  เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.