อำมาตย์ (๒)

          อมาตย์ (อ่านว่า อะ -หฺมาด) หรือ อำมาตย์ (อ่านว่า อำ-หฺมาด) เดิมหมายถึง ขุนนางซึ่งเป็นข้าเฝ้าใกล้ชิดของพระราชา คอยถวายความเห็นแด่พระราชาเพื่อให้ทรงมีพระบรมราชวินิจฉัย ในพงศาวดารและเอกสารโบราณต่างๆ พบว่า อมาตย์ หรือ อำมาตย์ ใช้เป็นราชทินนามของข้าราชการ

          ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว คำว่า อำมาตย์ ใช้เป็นคำเรียกตำแหน่งข้าราชพลเรือน มี ๓ ระดับ เรียงลำดับจากระดับต่ำไประดับสูง ได้แก่ รองอำมาตย์ อำมาตย์ และมหาอำมาตย์ แต่ละระดับยังแบ่งย่อยได้อีก ๓ ชั้น คือ ชั้นตรี ชั้นโท และชั้นเอก รวมทั้งสิ้น ๙ ระดับ ระดับต่ำที่สุดคือ รองอำมาตย์ตรี ส่วนระดับสูงที่สุดคือ มหาอำมาตย์เอก. คำบอกตำแหน่งข้าราชการพลเรือนทั้ง ๙ ระดับนี้ ใช้นำหน้าบรรดาศักดิ์ซึ่งต่อด้วยราชทินนามอีกต่อหนึ่ง เช่น อำมาตย์ตรีหลวงประดิษฐ์มนูธรรม (ปรีดี พนมยงค์)  อำมาตย์ตรี เป็นคำเรียกตำแหน่ง  หลวง เป็นบรรดาศักดิ์ และ ประดิษฐ์มนูธรรม เป็นราชทินนาม

          คำว่า อำมาตย์ นอกจากจะเป็นคำที่ใช้เป็นคำเรียกตำแหน่งข้าราชการพลเรือนทั้ง ๙ ระดับนี้แล้ว ยังเป็นคำเรียกรวมข้าราชการพลเรือนทั้งหมดนี้ด้วย. คำว่า อำมาตย์ มีความหมายใกล้เคียงกับคำว่า ขุนนาง หรือข้าราชการ โดยทั่วไป ไม่เจาะจงว่าต้องเป็นข้าราชการที่สนิทหรือเป็นที่ปรึกษาใกล้ชิดพระราชา

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.