เสนาบดี

          เสนาบดี เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาบาลีและสันสกฤตว่า เสนาปติ (อ่านว่า เส-นา-ปะ -ติ) คำว่า เสนา แปลว่า กองทัพ. ส่วนคำว่า บดี (อ่านว่า บอ-ดี) แปลว่า เจ้า หรือ ผู้เป็นใหญ่. เสนาบดี จึงแปลว่า ผู้เป็นใหญ่เหนือกองทัพ หมายถึง แม่ทัพ นายพล

          ในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ใช้คำว่า เสนาบดี เป็นชื่อเรียกข้าราชการผู้มีอำนาจบังคับบัญชาสูงสุดในหน่วยงานระดับกรมซึ่งมีไพร่เป็นกองกำลังในสังกัด ในสมัยนั้นได้แก่ กรมเวียง (อ่านว่า กฺรม-มะ -เวียง) กรมวัง (อ่านว่า กฺรม-มะ -วัง) กรมคลัง (อ่านว่า กฺรม-มะ -คฺลัง) และกรมนา (อ่านว่า กฺรม-มะ -นา) สมัยหลังนิยมเรียกรวมว่า เสนาบดีสี่กระทรวง เสนาบดีทั้งสี่กระทรวงนี้มีบรรดาศักดิ์เป็น พระยา นอกจากนี้ ยังมีตำแหน่งข้าราชการที่เหนือเสนาบดีขึ้นไปอีก เรียกว่า อัครมหาเสนาบดี มีบรรดาศักดิ์เป็น เจ้าพระยา ภายหลังเติมคำว่า สมเด็จ ยกย่องเป็น สมเด็จเจ้าพระยา

          เสนาบดี เป็นตำแหน่งที่ใช้เรื่อยมาจนมายกเลิกหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. ๒๔๗๕ ตำแหน่ง เสนาบดี ในระบบราชการโบราณของไทยเป็นตำแหน่งผู้บังคับบัญชาสูงสุดระดับกระทรวง จึงเทียบเท่าตำแหน่ง รัฐมนตรี ในปัจจุบัน

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๓๑ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.