แทรกแผ่นดินหนี

          แทรกแผ่นดินหนี พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ อธิบายว่า เป็นสำนวนหมายถึง หลีกหนีไปให้พ้น ไม่อยากให้ใครพบหน้าเพราะอับอาย

          หนังสือภาษิต สำนวนไทย ๔ ภาค ฉบับราชบัณฑิตยสถาน โดย ศ. ดร.กุสุมา รักษมณี กรรมการวิชาการ ได้เล่าถึงสำนวนนี้ว่า สำนวน แทรกแผ่นดินหนี ใช้กับความรู้สึกอาย หมายถึง อายมากจนอยากจะแทรกตัวลงไปในดินเพื่อหนีหน้าผู้คน ที่มาของสำนวนนี้มาจากเรื่องรามเกียรติ์ตอนกำเนิดนางมณโฑ เรื่องก็มีอยู่ว่า มีฤๅษี ๒ ตนอยู่ที่อาศรมในป่าหิมพานต์ ทุกวันจะมีแม่โค ๕๐๐ ตัว มาหยดน้ำลงในอ่างไว้ให้เหล่าฤๅษีได้กิน เมื่อฤๅษีกินแล้วก็แบ่งให้แม่กบตัวหนึ่งที่อาศัยอยู่ในบริเวณอาศรมด้วย วันหนึ่งธิดาพญานาคเกิดรัญจวนใจ อยากจะหาคู่อภิรมย์ จึงได้ขึ้นมาจากบาดาลแปลงกายเป็นหญิงงามแล้วเที่ยวเสาะหาผู้ชายแต่ก็ไม่พบผู้ใด พบแต่งูดินตัวหนึ่ง ธิดานาคจึงกลับร่างเป็นนาคแล้วเข้าสมสู่กับงูดิน เหล่าฤๅษีผ่านทางมาพบเข้าเห็นเป็นเรื่องไม่สมควรก็ใช้ไม้เท้าเคาะตัวธิดานาคให้ผละออกมา ธิดานาครู้สึกอับอายจึงแทรกแผ่นดินหนีไป 

          บทประพันธ์ที่บรรยายความรู้สึกของธิดานาคในเรื่องรามเกียรติ์มีดังนี้

                    ให้คิดอัปยศอดอาย           ดั่งกายจะละลายลงกับที่
                   
ก็ชำแรกแทรกพื้นปฐพี       หนีไปพิภพบาดาล”

          ส่วนธิดานาคเกรงว่าบิดารู้เข้านางจะถูกลงโทษ จึงคิดสังหารเหล่าฤๅษีเสีย นางจึงขึ้นมาบนพื้นดินแล้วคายพิษลงในอ่างน้ำนมของฤๅษี ฝ่ายแม่กบเห็นเข้าก็คิดทดแทนบุญคุณฤๅษี โดยกระโดดลงไปในอ่างน้ำนมให้พิษนาคสังหารตน เพื่อฤๅษีจะได้ไม่กินน้ำนม เมื่อเห็นซากกบ ฤๅษีก็ตำหนิแม่กบ แต่ก็ชุบชีวิตขึ้นมาด้วยความเมตตาแล้วถามสาเหตุ ครั้นรู้ความจริงก็ชุบแม่กบขึ้นเป็นหญิงงามให้ชื่อว่า มณโฑ ซึ่งแปลว่า กบ.

อิสริยา เลาหตีรานนท์