แปรก

          คำว่า แปรก (อ่านว่า ปะ -แหฺรก) เป็นคำเรียกตัวไม้ที่ประกบล้อหน้าและล้อหลังของราชรถหรือเกวียน เพื่อไม่ให้ล้อเลื่อนหลุดออกมาจากเพลา. ล้อของราชรถโดยปรกติจะมี ๔ ล้อ ล้อหน้า ๒ ล้อมีเพลาเป็นแกนยึดกันไว้ ล้อหลัง ๒ ล้อก็มีเพลาเป็นแกนยึดไว้เช่นเดียวกัน. ปลายเพลาของล้อหน้ากับปลายเพลาของล้อหลังมีตัวไม้ยึดไว้ทั้งด้านซ้ายและด้านขวาของตัวรถ. ตัวไม้นี้ เรียกว่า แปรก หรือ ไม้แปรก. และมีดุมเสียบปลายเพลาที่ยื่นออกมาจากแปรกอีกทีหนึ่ง เพื่อยึดล้อให้ติดแน่นกับเพลา. แปรกของราชรถจะตกแต่งด้วยลายสลัก ทาสี ปิดทองอย่างงดงามด้วย.

          คำนี้ออกเสียงเป็นคำ ๒ พยางค์ว่า [ปะ-แหฺรก] เช่นเดียวกับคำว่า แม่แปรก (อ่านว่า แม่-ปะ -แหฺรก)ที่หมายถึงช้างพังที่เป็นจ่าโขลง.

ที่มา :  บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.