video–วีดิทัศน์

        เครื่องใช้ไฟฟ้าที่ให้ความบันเทิงในบ้านเรือนซึ่งมีประจำแทบทุกบ้าน คือ เครื่องรับโทรทัศน์ หรือเรียกสั้น ๆ ติดปากว่า โทรทัศน์ แต่ปัจจุบันลำพังแต่โทรทัศน์ที่เปิดรับรายการจากสถานีอย่างเดียวดูจะยังให้ความบันเทิงและเพลิดเพลินได้ไม่เพียงพอ เครื่องใช้ไฟฟ้าอีกอย่างหนึ่งที่ใช้ผนวกกับเครื่องรับโทรทัศน์ซึ่งภาษาอังกฤษเรียกว่า video จึงได้รับความนิยมและมีไว้ใช้กันอย่างแพร่หลาย โดยเรียกทับศัพท์เป็น วิดิโอ บ้าง วีดิโอ บ้าง และ วิดีโอ ก็มี

        คณะกรรมการบัญญัติศัพท์วิทยาศาสตร์ ได้พิจารณาเห็นว่า video เป็นเครื่องใช้ไฟฟ้าประเภทเดียวกับ television ซึ่งมีคำไทยใช้ว่า โทรทัศน์ แล้ว สมควรคิดหาคำไทยใช้กับ video ด้วยโดยคำที่จะคิดขึ้นนี้ควรจะมีคำว่า “ทัศน์” ประกอบอยู่ด้วย เพื่อให้เข้าชุดกัน และควรหาคำที่จะมีเสียงใกล้เคียงกับคำทับศัพท์ที่นิยมใช้กันอยู่แล้ว ซึ่งจะทำให้มีการยอมรับศัพท์ที่คิดขึ้นได้ง่าย

        คำ video เป็นคำคุณศัพท์ที่มีความหมายว่า “มองเห็นได้ เห็นเป็นรูปภาพได้ เกี่ยวข้องกับรูปภาพ” พจนานุกรมต่างประเทศหลายเล่มเก็บความหมายไว้เท่ากับ television ด้วย

        ศาสตราจารย์คุณบรรจบ พันธุเมธา กรรมการท่านหนึ่ง ได้เสนอคำ วีติ ซึ่งเป็นคำสันสกฤตที่อาจจะแปลงอักขระเป็น วีดิ ในภาษาไทยได้และมีเสียงใกล้เคียงกับ video ด้วย คำ วีติ ในภาษาสันสกฤตแปลว่า enjoyment pleasure เมื่อนำคำ “ทัศน์” มาลงท้ายในลักษณะเดียวกับคำโทรทัศน์ จะลงรูปเป็น วีดิทัศน์ ซึ่งหากจะแปลความหมายอย่างง่าย ๆ ก็อาจแปลได้ว่า เครื่องที่แสดงภาพเพื่อความเพลิดเพลิน แต่ถ้าแปลตรงตามตัวก็แปลว่า “เกี่ยวกับภาพเพื่อความเพลิดเพลิน”

        ในการประกอบคำขึ้นเป็นศัพท์บัญญัติมีหลักหลายประการ บางครั้งอาศัยเสียงเป็นหลักถ้าคำที่ประกอบขึ้นมีความหมายที่ไม่ขัดกันกับความหมายเดิมของศัพท์มากนัก เช่น seminar ความหมายเดิมคือ ที่ประชุมของนักวิชาการ ส่วนคำ สัมมนา ที่บัญญัติจาก seminar รูปคำในภาษาบาลี-สันสกฤตหมายความว่า คิดร่วมกัน พร้อมใจกันคิด ตกลงกัน แต่เมื่อเสียงใกล้เคียงกับศัพท์เดิมโดยที่พอจะอนุโลมในเรื่องความหมายได้ แม้จะไม่ตรงนัก ก็ยอมรับได้

        คำ วีดิทัศน์ จึงเป็นศัพท์ที่บัญญัติขึ้นเพื่อใช้กับคำ video โดยเหตุผลและหลักเกณฑ์ดังข้างต้น.

ที่มา : จดหมายข่าวราชบัณฑิตยสถาน ปีที่ ๑ ฉบับที่ ๖ มิถุนายน ๒๕๓๒