คำพ้องความ

          คำในภาษาต่าง ๆ ทุกภาษาย่อมจะต้องมีคำประเภท “พ้องรูป” “พ้องเสียง” และ “พ้องความ” ด้วยกันทั้งนั้น  เพียงแต่ว่าจะมีมากหรือน้อยเท่านั้น  คำประเภท “คำพ้อง” ที่ยากที่สุด ก็คือ ประเภท “พ้องความ” หรือ “พ้องความหมาย”  ยิ่งในภาษาที่มีภาษาอื่นเข้ามาปะปนมากเท่าใดก็ยิ่งมีคำประเภท “พ้องความ” มากเท่านั้น แม้ภาษาของตนเองก็ยังมีคำประเภท “พ้องความ” อยู่มากเช่นกัน  อย่างเช่นคำสรรพนามที่หมายถึงตัวผู้พูดเอง ในภาษาไทยก็มีอยู่มากมาย เช่น กู ข้า ฉัน ข้าพเจ้า กระหม่อม ข้าพระพุทธเจ้า ฯลฯ บางทียังนำเอาคำที่ตามปรกติใช้หมายถึงผู้ที่ตนพูดถึงคือ “เขา” มาใช้แทนตัวผู้พูดเองก็มี เช่น “เขาชอบอย่างนี้ ตัวจะทำไม” คำว่า “เขา” ในที่นี้หมายถึง ตัวผู้พูด คำว่า “ตัว” หมายถึง บุคคลที่เราพูดด้วย ถ้าเป็นพระก็ใช้ว่า “อาตมา” หรือ “อาตมภาพ” ถ้าหากมี “ภาพ” ต่อท้าย คำว่า “อาตมา” ก็ลดสระอาลง เหลือเป็น “อาตมภาพ” แต่ก็มีพระท่านใช้ว่า “อาตมาภาพ” อยู่บ่อย ๆ

           คำที่ “พ้องความ” ที่จะพูดถึงในวันนี้ คือ คำว่า “ตาย” ซึ่งในภาษาไทยมีใช้มากมายหลายคำ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับฐานะของผู้ตาย นับว่าเป็นวัฒนธรรมในการใช้ภาษาไทยของเราอย่างหนึ่งเหมือนกัน  ศัพท์ต่าง ๆ ที่ควรทราบ เท่าที่พอจะรวบรวมจากพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ มาเสนอเท่าที่เวลาจะอำนวย มีดังนี้

           ๑. ตาย ก. สิ้นใจ. สิ้นชีวิต. ไม่เป็นอยู่ต่อไป; เคลื่อนไหวไม่ได้ เช่น มือตาย ตีนตาย; ไม่เดินเพราะเครื่องเสียหรือหยุดเป็นต้น เช่น รถยนต์ตาย นาฬิกาตาย; ยืนแต้มอยู่อย่างเดียว เช่น ลูกเต๋าตายหก; ลักษณะที่ประตูในการเล่นการพนันบางประเภท เช่น โป ถั่ว ไม่ออกเลย หรือนาน ๆ จึงจะออกสักครั้งหนึ่ง; ผิดกติกาในการเล่นเกมกีฬาบางชนิด.

           นอกจากนั้นก็มีลูกคำอีกมากมาย คือ “ตายขาน ตายขุย ตายคาที่ ตายโคม ตายใจ ตายซาก ตายด้าน ตายดาบหน้า ตายตัว ตายทั้งกลม ตายน้อย ตายนึ่ง ตายประชดป่าช้า ตายเป็นเบือ ตายฝอย ตายฝังยังเลี้ยง ตายพราย ตายราบ ตายลาภ ตายห่า ตายโหง ตายอดตายอยาก” ท่านผู้ใดต้องการทราบความหมายของคำเหล่านี้ กรุณาเปิดพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ ดูก็แล้วกัน

           ๒. ถึงแก่กรรม ก. ตาย (ใช้แก่คนทั่วไปในคำพูดที่สุภาพ), ถึงมรณกรรม หรือ ถึงแก่มรณกรรม ก็ว่า.

           ๓. ถึงแก่พิราลัย ก. ตาย (ใช้แก่สมเด็จเจ้าพระยา เจ้าประเทศราช หรือผู้อื่นที่มีฐานันดรเทียบเท่า).

           ๔. ถึงแก่มรณภาพ ก. ตาย (ใช้แก่พระภิกษุ สามเณร หรือนักบวชในลัทธิศาสนาอื่น), ที่ใช้สั้น ๆ ว่า ถึงมรณภาพ หรือ มรณภาพ ก็มี.

           ๕. ถึงแก่อนิจกรรม ก. ตาย (ใช้แก่พระยาพานทองหรือเทียบเท่า).

           ๖. ถึงแก่อสัญกรรม ก. ตาย (ใช้แก่เจ้าพระยาหรือเทียบเท่า).

           ๗. ถึงชีพิตักษัย ก. ตาย (ใช้แก่หม่อมเจ้า).

           ๘. ทิวงคต ก. ตาย (ใช้แก่พระยุพราชหรือเจ้าฟ้า ซึ่งได้รับการเฉลิมพระยศพิเศษ).

           ๙. สิ้นใจ, สิ้นชีพ, สิ้นชีวิต, สิ้นบุญ, สิ้นลม ก. ตาย.

           ๑๐. สิ้นชีพตักษัย ตาย (ใช้แก่หม่อมเจ้า), สิ้นชีพิตักษัย ก็ว่า.

           ๑๑. สิ้นพระชนม์ ก. ตาย (ใช้แก่พระองค์เจ้า).

           ๑๒. สวรรคต ก. ตาย (ใช้ในราชาศัพท์ สำหรับพระเจ้าแผ่นดิน สมเด็จพระบรมราชินีนาถ สมเด็จพระบรมราชินี สมเด็จพระบรมราชชนนี สมเด็จพระยุพราช สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช และพระบรมราชวงศ์ที่ทรงได้รับพระราชทานฉัตร ๗ ชั้น).

           นอกจากนั้นก็ยังมีคำประเภท “ภาษาปาก” ในความหมายว่า “ตาย” อีกมากมาย เช่น ซี้ เท่งทึง ม่องเท่ง เด้ดสะมอเร่ ฯลฯ คำ “ภาษาปาก” เหล่านี้ตามปรกติ พจนานุกรมไม่ได้เก็บไว้ แต่ก็มีบางคำเหมือนกันที่ท่านเห็นว่าควรเก็บ ทั้งนี้ก็ขึ้นอยู่กับวิจารณญาณของท่าน ซึ่งต้องพิจารณาเป็นคำ ๆ ไป.