Thai language English Language
Untitled Document  ราชบัณฑิตยสถานขอเชิญชมรายการ "สายตรวจภาษา" ออกอากาศทางสถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบกช่อง ๕ ทุกวันเสาร์และวันอาทิตย์ เวลา ๑๑.๔๕-๑๑.๔๗ น. เริ่มออกอากาศวันเสาร์ที่ ๖ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๖   
ข้อมูลหน่วยงาน
ข่าวประชาสัมพันธ์
ข่าวการจัดซื้อจัดจ้าง
สรุปผลการสัมมนา ฯลฯ
ข้อมูลข่าวสารทางราชการ
คำถามที่ถามบ่อย (FAQ)
E-Book
ติดต่อเรา  
สมุดเยี่ยม  
รวมเว็บไซต์ที่น่าสนใจ  
การทับศัพท์
การถอดอักษรไทยเป็นอักษรโรมัน
การอ่านตัวเลขต่าง ๆ
การอ่านเครื่องหมาย
การอ่านคำวิสามานยนาม
เครื่องหมายวรรคตอน
การเว้นวรรค
การเขียนคำย่อ
ชื่อจังหวัด เขต อำเภอ
ชื่อทะเล
ชื่อธาตุ
ชื่อประเทศ/เมืองหลวง
ลักษณนาม
ราชาศัพท์
รับข่าวสาร ยกเลิก
รับข่าวสาร ยกเลิก
 

 
  ตำแหน่งของ ไม้ไต่คู้ (๑) โดย รศ. ดร.นิตยา กาญจนะวรรณ
 

ตำแหน่งของ ไม้ไต่คู้ (๑)

ไม้ไต่คู้ คือเครื่องหมายในภาษาไทยที่มีรูปร่างเหมือนเลขแปดไทย (๘) แต่มีตำแหน่งอยู่เหนือพยัญชนะ

คอลัมน์นี้เคยเขียนถึง "ไม้ไต่คู้" หลายปีมาแล้ว และบทความนั้นก็รวมอยู่ในหนังสือ "ภาษาไทย ๒๐๐๑" แล้ว

คราวนี้ขอเขียนถึงอีกครั้ง เพราะมีแง่มุมใหม่ที่น่าเขียนถึง

 

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.๒๕๔๒ กล่าวไว้ดังนี้

ไต่คู้ น. เครื่องหมายชนิดหนึ่ง มีรูปร่างดังนี้ ๘ ทำให้คำนั้นๆ มีเสียงสั้น เรียกว่า ไม้ไต่คู้

นั่นคือ ไม้ไต่คู้ ที่เรารู้จักในปัจจุบัน

ถอยหลังไปเมื่อ ๕๔๗ ปีก่อน (ขณะที่เขียนนี้ พ.ศ.๒๕๔๗) ไม้ไต่คู้ปรากฏตัวเป็นครั้งแรกในศิลาจารึกอักษรแบบสุโขทัย (พ.ศ.๒๐๐๐) พบที่วัดช้างค้ำ จังหวัดน่าน โดยปรากฏเป็นรูปวงกลมเล็กๆ บนตัว ก ซึ่งต่อมาก็ได้กลายมาเป็นคำว่า "ก็" (จากหนังสือ ลายสือไทย ๗๐๐ ปี ของ กำธร สถิรกุล)

ต่อมา ดร.นันทนา ด่านวิวัฒน์ ได้เขียนบทความเรื่อง "อักษรและอักขรวิธีไทย" ลงในหนังสือ ศิลปวัฒนธรรม ฉบับวันที่ ๑๐ สิงหาคม ๒๕๒๕ กล่าวว่า ไม้ไต่คู้ ปรากฏครั้งแรกในศิลาจารึกวัดจุฬามณี พ.ศ.๒๒๓๐ มีหน้าที่ ทำให้สระเสียงยาวในพยางค์ที่ไม่มีรูปวรรณยุกต์กลายเป็นเสียงสั้น ที่พบครั้งแรกพบใช้กับสระเอเท่านั้น และเดิมเขียนไว้บนรูปพยัญชนะท้ายของพยางค์ เช่น เตม็ คือ เต็ม เหน็ คือ เห็น

ศาสตราจารย์กำธร สถิรกุล วิจารณ์ว่า ไม้ไต่คู้เป็นเครื่องหมายลดรูปวิสรรชนีย์อีกแบบหนึ่งเช่นเดียวกับไม้หันอากาศ ไม้หันอากาศนั้นใช้ลดเสียงอะโดยตรง เมื่อมีตัวสะกดก็แปลงอะเป็นไม้หันอากาศ ในภาษาบาลีสันสกฤต ลดรูป อะ ออก เมื่อมีตัวสะกด ไม่ต้องเขียนสระอะอีก เพราะตัวพยัญชนะมีเสียงอะอยู่แล้ว ส่วนในภาษาไทยนั้น สระอื่นที่เป็นสระสั้น เมื่อมีตัวสะกด ก็พลอยถือตามแบบอินเดียไปด้วย กล่าวคือ ต้องเปลี่ยนรูปวิสรรชนีย์ไปเป็นอย่างอื่น จึงใช้รูปไม้ไต่คู้แทน

เช่น ป + เอะ + น = เป็น หลับ + ผล + เอาะ (เสียงสั้นของสระออ) + ย = หลับผล็อย หลบ + ผล +แอะ + ว = หลบแผล็ว

 

ในหนังสือแบบเรียนไทยสมัยก่อนตั้งแต่สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช มาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ ไม่ว่าจะเป็น จินดามณี ฉบับพระโหราธิบดี จินดามณี ฉบับพระเจ้าบรมโกศ ประถม ก กา ปฐมมาลา จินดามณี ฉบับกรมหลวงวงษาธิราชสนิท อักษรนิติ มูลบทบรรพกิจ หรือ สยามไวยากรณ์ ต่างก็กล่าวถึงไม้ไต่คู้ และบางฉบับก็ให้คำอธิบายเพิ่มเติม เช่น จินดามณี ฉบับพระเจ้าบรมโกศ อธิบายว่า

"...จึงจะอธิบายให้แจ้งว่า อ่านสั้นเท่าเข้ามากึ่งหนึ่งนั้นดงงนี้ อุประมาตัวบุรุด เอยิยดแขนออกแล้ว แลคู้แขนเข้าก็สันเข้ามามาก บุรุดอันนอนเอยียดเท้าวแลคูเท้าวเข้าก็สันเขามามาก อุประมาต่อเชือกเส่นหนึ่งยาวสีบวา ครั้นคูทบเข้ามามากสันเข้ามาแต่ห้าวา เหดดงงนีจึงกล่าวไว้ว่า ไม้คู้คำสั้นเข้ามากึ่งหนึงแล..." [ตัวสะกดแบบเดิม]

ถอดความเป็นภาษาปัจจุบันได้ว่า "ที่ว่าสั้นลงกึ่งหนึ่งนั้น เปรียบเหมือนกับคนเหยียดแขนออกไปย่อมยาวกว่าเมื่อคู้แขนเข้ามา หรือเมื่อเหยียดเท้าออกไปก็ย่อมต้องยาวกว่าเมื่อคู้เท้าเข้ามา หรือเชือกยาวสิบวา เมื่อคู้ทบเข้ามาก็ยาวเพียงห้าวา"

 

ส่วนหนังสือ ประถม ก กา กล่าวถึง "ไม้ไต่คู้" คู่กับ "ไม้ตรี" ดังนี้

"เลข ๗ นี้เรียกว่าไม้ตรี สำหรับใช้ในอักษรกลางเปนแม่ กก กด กบ แลอักษรตายมีกะเปนต้น ไม้ตรี ๗ นั้นบังคับให้สำเนียงคำที่อยู่เบื้องบนนั้นเปนสำคัญ แถลงให้เสียงสั้นแลสูงขึ้นหน่อยหนึ่ง อย่างนี้ว่า

เจ๊ก เด๊ก โต๊ะ ก๊ก

เปนต้น"

เจก เดก โตะ กก

"เลข ๘ นี้คือไม้ไต่คู้ บังคับให้สำเนียงคำที่อยู่เบื้องบนเปนสำคัญนั้น แถลงให้เสียงสั้นคล้ายกับไม้ตรี ๗ อย่างนี้

เปน เป็น เหน เห็น ก ก็ เขน เข็น เป็นต้น"

[ตัวสะกดแบบเดิม]

ข้อสังเกตในช่วงนี้ก็คือ "ไม้ไต่คู้นั้นทำให้เสียงสั้นลงเช่นเดียวกับไม้ตรี"

เราจะมาดูกันต่อไปว่า เกิดอะไรขึ้นกับไม้ไต่คู้

ผู้เขียน รศ. ดร.นิตยา กาญจนะวรรณ ภาคีสมาชิก สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน

 
ย้อนกลับ
  หน้าหลัก     |     พจนานุกรม    |     ศัพท์บัญญัติวิชาการ    |     อักขรานุกรมภูมิศาสตร์ไทย    |     คลังความรู้    |   สิ่งพิมพ์    |     กระดานสนทนา    |     ถาม-ตอบ  
ติดต่อ ราชบัณฑิตยสถาน
สนามเสือป่า เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร ๑๐๓๐๐   โทรศัพท์ ๐ ๒๓๕๖ ๐๔๖๖-๗๐ อีเมล ripub@royin.go.th
Copy Rights © 2007 The Royal Institute, All Rights Reserved.Developed by TATSolution