Thai language English Language
Untitled Document  ราชบัณฑิตยสถานขอเชิญชมรายการ "สายตรวจภาษา" ออกอากาศทางสถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบกช่อง ๕ ทุกวันเสาร์และวันอาทิตย์ เวลา ๑๑.๔๕-๑๑.๔๗ น. เริ่มออกอากาศวันเสาร์ที่ ๖ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๖   
ข้อมูลหน่วยงาน
ข่าวประชาสัมพันธ์
ข่าวการจัดซื้อจัดจ้าง
สรุปผลการสัมมนา ฯลฯ
ข้อมูลข่าวสารทางราชการ
คำถามที่ถามบ่อย (FAQ)
E-Book
ติดต่อเรา  
สมุดเยี่ยม  
รวมเว็บไซต์ที่น่าสนใจ  
การทับศัพท์
การถอดอักษรไทยเป็นอักษรโรมัน
การอ่านตัวเลขต่าง ๆ
การอ่านเครื่องหมาย
การอ่านคำวิสามานยนาม
เครื่องหมายวรรคตอน
การเว้นวรรค
การเขียนคำย่อ
ชื่อจังหวัด เขต อำเภอ
ชื่อทะเล
ชื่อธาตุ
ชื่อประเทศ/เมืองหลวง
ลักษณนาม
ราชาศัพท์
รับข่าวสาร ยกเลิก
รับข่าวสาร ยกเลิก
 

 
  การอ่านคำว่า “สมดุล” โดย ศ.พิเศษจำนงค์ ทองประเสริฐ
 

การอ่านคำว่า “สมดุล”

          ในการประชุมที่วุฒิสภาก็ดี ในการอภิปรายในการสัมนาก็ดี แม้แต่การอ่านข่าวของเจ้าหน้าที่สถานีวิทยุกระจายเสียงรัฐสภาก็ดี ปรากฏว่า สมาชิกวุฒิสภาและผู้อ่านข่าวของสถานีวิทยุกระจายเสียงรัฐสภาส่วนใหญ่อ่านหรือพูดคำว่า “สมดุล” เป็น “สะ-มะ-ดุน” ได้อย่างถูกต้องเป็นที่น่าชมเชยเป็นอย่างยิ่ง ถึงกับผู้ใหญ่ที่วุฒิสภาได้ถามข้าพเจ้าว่า ที่ออกเสียงว่า “สะ-มะ-ดุน” นั้นถูกต้องหรือไม่ และทำไมจึงต้องออกเสียงว่า “สะ-มะ-ดุน” ด้วย

         ข้าพเจ้าได้เรียนให้ท่านทราบว่า คำในภาษาไทยนั้น แม้จะเขียนเหมือนกัน แต่ที่มาต่างกัน ก็ออกเสียงต่างกัน โดยเฉพาะคำที่ขึ้นต้นด้วยคำว่า “สม” (สม หรือ สะ-มะ) นั้น มีที่มาต่างกันเป็น ๓ กรณี ดังที่ พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ ได้แยกเก็บเป็น “สม ๑, สม ๒, สม ๓ และ สม ๔” และได้ให้ความหมายรวมทั้งลูกคำด้วย ดังนี้

          “สม ๑ ว เหมาะ, ควร, รับกัน. สมควร ว. ควรยิ่ง. สมคะเน ก. เหมาะกับที่คาด, ตรงกับที่คิดไว้. สมจริง ว. ควรถือได้ว่าเป็นจริง. สมนอก น. ผู้ที่เป็นฝ่ายหน้า, คู่กับ สมใน คือ ผู้ที่เป็นฝ่ายใน ตามลักษณะการปกครองสมัยโบราณ.
สมนัย ก. สอดคล้องกับ, สอดคล้องกัน. สมน้ำสมเนื้อ ว. พอเหมาะพอดีกัน. สมน้ำหน้า ว. คำแดกดันหรือซ้ำเติมว่าควรได้รับผลร้ายเช่นนั้น. สมใน น. ผู้ที่เป็นฝ่ายใน, คู่กับ สมนอก คือ ผู้ที่เป็นฝ่ายหน้า ตามลักษณะการปกครองสมัยโบราณ. สมบุญ ว. เหมาะแก่ที่มีบุญ. สมประกอบ ว. มีส่วนประกอบเหมาะกันดี, มักใช้แก่ร่างกายที่มีอวัยวะเป็นปรกติ และใช้ในความปฏิเสธเป็นส่วนมากว่า ไม่สมประกอบ. สมพรปาก คำรับความหวังดีต่อผู้ที่พูดอวยพรให้เป็นมงคล. สมสัก (โบ) น. เรียกชายที่มีอายุตั้งแต่ ๑๘ ปี นับว่าเป็นชายฉกรรจ์ควรจะสักข้อมือประจำการรับราชการแผ่นดินว่าเลกสมสัก.
สมหน้าสมตา ว. เหมาะแก่เกียรติและฐานะ. สมเหตุสมผล ว. มีเหตุผลสมควร, มีเหตุผลรับกัน. สมอ้าง ก. รับรองถ้อยคำที่เขากล่าว.

          “สม ๒ ว. ร่วมด้วยกัน, รวมกัน. สมคบ ก. ร่วมคบคิดกัน. สมจร ก. ร่วมประเวณี (ใช้แก่สัตว์). สมทบ ก. ร่วมเข้าด้วย. สมยอม ก. ยอมตกลงด้วย. สมรู้ ก. ร่วมคิดกัน, เป็นใจกัน, (มักใช้ในทางไม่ดี). สมสู่ ก. อยู่ร่วมกันเสมือนผัวเมีย, อยู่ร่วมกันอย่างผัวเมีย, สู่สม ก็ว่า.

          “สม ๓ [สะมะ] น. ความสงบ, ความราบคาบ. (ป.).

          “สม- ๔ [สะมะ-, สมมะ-, สม-] ว. เท่ากัน, เสมอกัน, เช่น สมดุล สมมูล. สมการ [สะมะกาน, สมมะกาน] (คณิต) น. ข้อความที่แสดงความเท่ากันของนิพจน์ ๒ นิพจน์ เฉพาะบางค่าของตัวไม่ทราบค่าที่ปรากฏในนิพจน์นั้น ๆ หรือการเหมือนกันของข้อความย่อย ๒ ข้อความที่ปรากฏอยู่ทางด้านซ้ายและด้านขวาของเครื่องหมาย = (อ. equation).
สมการเคมี (เคมี) น. สมการที่เขียนขึ้นโดยอาศัยสัญลักษณ์ของธาตุเพื่อแสดงปฏิกิริยาเคมีและปริมาณของธาตุต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องในปฏิกิริยาเคมีนั้น ๆ. (อ. chemical equation). สมจารี [สะมะ-] น. ผู้ประพฤติสม่ำเสมอ. (ป.). สมดุล [สะมะดุน, สมดุน] ว. เสมอกัน, เท่ากัน. (อ. equilibrium). สมมูล [สะมะมูน, สมมูน] ว. มีค่าเท่าเทียมกัน, เสมอเหมือนกัน, เปลี่ยนแทนกันได้. (อ. equivalent). สมมูลเคมี น. จำนวนที่บ่งแสดงน้ำหนักของสารที่ทำปฏิกิริยาโดยทางตรงหรือทางอ้อมได้พอดีกับ ๑.๐๐๘ หน่วยน้ำหนักเดียวกันของธาตุไฮโดรเจน หรือกับ ๘ หน่วยน้ำหนักเดียวกันของธาตุออกซิเจน. (อ. chemical equivalent). สมวัย [สะมะไว] ว. มีวัยเสมอกัน, รุ่นราวคราวเดียวกัน. (ป.).”

         ข้อความดังกล่าวข้างต้นยังมิได้ระบุว่า เมื่อใดจะอ่าน “สม” เมื่อใดจะอ่าน “สะมะ” ข้าพเจ้าจึงขอเรียนให้ทราบดังนี้

         คำ “สม” ที่อ่านว่า “สม” นั้น อย่างหนึ่งก็เป็นคำไทยแท้ ๆ เช่น สมใจ สมคิด สมหวัง สมปรารถนา ฯลฯ อีกอย่างหนึ่งก็มาจากคำบาลีและสันสกฤตที่ขึ้นต้นด้วย “สมฺ” (สำ) เมื่อเรานำมาใช้ในภาษาไทย เราก็แปลง “สมฺ” เป็น “สม” เช่น สมบัติ สมบูรณ์ สมภพ ฯลฯ ซึ่งมาจากคำบาลีว่า “สมฺปตฺติ สมฺปูรณ, สมฺภว” ฯลฯ

         ส่วน “สม” ที่ออกเสียงว่า “สะมะ” ซึ่งภาษา แปลว่า “เสมอกัน” ล้วนเป็นคำที่ พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ อดีตนายกราชบัณฑิตยสถาน ทรงบัญญัติขึ้นใช้แทนคำที่มาจากภาษาอังกฤษที่ขึ้นต้นด้วย “equi-” หรือ “equa-” ซึ่งก็ตรงกับภาษาอังกฤษว่า equal อันมีความหมายตรงกับ “สม” (สะมะ) ในภาษาบาลีนั่นเอง ความจริงก็มีอยู่เพียง ๗ คำ คือ

         ๑. equality = สมภาพ (สะมะพาบ)
         ๒. equation = สมการ (สะมะกาน, อนุโลมให้อ่าน สมมะกาน ได้)
         ๓. equilibration = การสมดุล (กานสะมะดุน)
         ๔. equilibrium = การสมดุล [สะมะดุน, อนุโลมให้อ่าน สมดุน ได้ ความจริง “สมดุล” (สมดุน) ตรงกับภาษาอังกฤษว่า balance]
         ๕. equimultiple = สมพหุคูณ (สะมะพะหุคูน)
          ๖. equity = สมธรรม (สะมะทำ)
         ๗. equivalent = สมมูล (สะมะมูน, อนุโลมให้อ่านว่า สมมูน ได้)

         มีอยู่คำหนึ่งคือคำว่า “สมวัย” ถ้าอ่านว่า “สมไว” ก็แปลว่า “เหมาะแก่วัย” ถ้าอ่านว่า “สะมะไว” ก็หมายความว่า “มีวัยเสมอกัน, มีวัยเท่ากัน” คำนี้มาจากภาษาอังกฤษว่า contemporary ซึ่งมิได้ขึ้นต้นด้วย equi- หรือ equa- ดังกล่าวแล้ว ปัจจุบันนิยมแปลว่า “ร่วมสมัย” คำที่ขึ้นต้นด้วย “สม” นอกจาก ๗ ดังกล่าวให้อ่านว่า “สม” เพราะมาจากคำว่า “สม” ในภาษาไทย หรือ “ส” จากภาษาบาลีและสันสกฤต.


ผู้เขียน :  ศาสตราจารย์พิเศษจำนงค์  ทองประเสริฐ ราชบัณฑิต ประเภทปรัชญา สาขาวิชาตรรกศาสตร์ สำนักธรรมศาสตร์และการเมือง
ที่มา :  จดหมายข่าวราชบัณฑิตยสถาน  ปีที่ ๗ ฉบับที่ ๗๘, พฤศจิกายน ๒๕๔๐

 
ย้อนกลับ
  หน้าหลัก     |     พจนานุกรม    |     ศัพท์บัญญัติวิชาการ    |     อักขรานุกรมภูมิศาสตร์ไทย    |     คลังความรู้    |   สิ่งพิมพ์    |     กระดานสนทนา    |     ถาม-ตอบ  
ติดต่อ ราชบัณฑิตยสถาน
สนามเสือป่า เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร ๑๐๓๐๐   โทรศัพท์ ๐ ๒๓๕๖ ๐๔๖๖-๗๐ อีเมล ripub@royin.go.th
Copy Rights © 2007 The Royal Institute, All Rights Reserved.Developed by TATSolution